Baarmoeder
In de documentairefilm ‘In Utero’ (In de baarmoeder) uit 2015 van de Amerikaanse schrijfster Kathleen Man Gyllenhaal en filmregisseur Stephen Gyllenhaal staan drie vragen centraal:
- Hoe worden we gevormd?
- Wie zijn we?
- Waarom zijn we wie we zijn?
Aan de hand van interviews met wetenschappers, psychologen en artsen, toont de film hoe belangrijk de prenatale fase is. De film geeft een verklaring voor het feit dat sommigen hun hele leven voor uitdagingen komen te staan, terwijl anderen juist een voorspoedig leven leiden. Het zou te ver gaan om alle wetenschappers aan het woord te laten. Daarom citeer ik een van de toonaangevende artsen:
Dr. Gabor Maté (geboren op 6 januari 1944) is een in Hongarije geboren, Canadese arts. Hij heeft een achtergrond in de huisartspraktijk en een speciale interesse in de ontwikkeling van kinderen en trauma en in de potentiële levenslange effecten hiervan op lichamelijke en geestelijke gezondheid, inclusief op auto-immuunziekten, kanker, ADHD, verslavingen en een breed scala aan andere aandoeningen.
Nu hij met pensioen is gegaan, reist en spreekt hij uitgebreid over deze en aanverwante onderwerpen, zowel in Noord-Amerika als in het buitenland. Zijn boeken zijn internationaal gepubliceerd in meer dan vijfentwintig talen. Maté’s benadering van verslaving richt zich op het trauma dat zijn patiënten hebben geleden en probeert dit aan te pakken in hun herstel, met speciale aandacht voor inheemse bevolkingsgroepen over de hele wereld. Hij wordt ook algemeen erkend voor zijn perspectief op aandachts-tekortstoornis met hyperactiviteit en zijn geloof in het verband tussen lichaam en geest.
CITATEN VAN DR. GABOR MATÉ UIT DE FILM ‘IN UTERO’
“We worden beïnvloed door onze omgeving, zodra er een omgeving is. Dus zodra we in de baarmoeder zitten. Vanaf dat moment tot aan onze dood zijn we levende wezens die reageren op een omgeving die wij vormgeven en die ons vormt.”
“Je ontwikkeling als mens wordt beïnvloed door ervaringen in de baarmoeder. En ook door de emotionele omgeving waarin je wordt verwekt en gebaard en opgevoed. Die kennis staat in grote lijnen vast. Maar onze samenleving handelt er niet naar.”
“Ooit was er een tijd dat we op vier poten liepen. We hadden een hoofd dat kleiner was en heupen die breder waren. Toen de mens rechtop en op twee benen ging lopen, veranderden zijn botten en werd het geboortekanaal steeds nauwer.”
“En toen gebeurde er nog iets: De hersenen werden groter. En daarmee ontstond een verloskundig dilemma. Hoe kon de nieuwe mensenbaby de baarmoeder uit met zo’n groot hoofd?”
“Geleidelijk aan kwam er een soort natuurlijke selectie waarbij vrouwen die vroegtijdig baarden, bleven leven. Want bij een vroegtijdige bevalling is de baby kleiner. En als hij kleiner is, kan hij eruit. Biochemisch en fysiologisch blijft een mensenbaby achter bij andere zoogdieren.”
“Ik ben in 1943 tijdens de Tweede Wereldoorlog verwekt in Boedapest. Het land vocht mee aan Duitse kant en er waren veel anti-joodse wetten, verboden en bedreigingen. Ik werd geboren in januari 1944 en de Duitsers vielen Hongarije binnen in maart 1944. Mijn moeder vertelde dat ze de kinderarts belde of hij wilde komen omdat Gabor de hele tijd huilde. ‘Ik kom’, zei de dokter ‘maar al mijn joodse baby’s huilen’.”
“Ik weet zeker dat mijn levenslange angst in mijn moleculen mijn moeders angst is. Plus de angst die ik in mijn eerste levensjaar heb gekend onder de Duitse bezetting.”
“Die dingen hebben een stempel gedrukt op mijn persoonlijkheid en op mijn wereldbeeld. Vooral onbewust. Ik was geen vrolijke fluiter. Ik had veel problemen en was vaak depressief.”
“Als er veel stress is in je vroege jeugd verandert je vermogen om op stress te reageren. Jezelf afsluiten, zo kenmerkend voor ADHD, is zelfbescherming. Opgroeiende kinderen sluiten zich af voor stress, zo overleven ze. Het afsluiten wordt een karaktertrek en BAM ze hebben ADHD: ‘Niet genoeg dopamine, slik Ritalin’.”
“Volgens de laatste cijfers slikken drie miljoen kinderen in de VS medicijnen tegen ADHD. Volgens cijfers uit hetzelfde onderzoek slikt een half miljoen kinderen antipsychotica. Ze krijgen die medicijnen niet omdat ze psychotisch zijn, maar omdat het de enige manier is die wij – of de maatschappij – kennen om ze in het gareel te houden. En dat buit de farmaceutische industrie uit in hun advertenties voor langdurig medicijngebruik.”
“We hebben geen idee wat de gevolgen op lange termijn voor kinderhersenen zijn. Desondanks wordt het aanbevolen in advertenties en door artsen. Hoe zit dat? En hoe zit het met de toenemende diagnoses van ADHD en OD en bipolaire stoornissen en autisme Hoe komt dat?”
“We willen niet onder ogen zien dat mensen kinderen krijgen en verwekken en opvoeden onder steeds stressvollere omstandigheden.”
“Emotionele stemmingen zijn geen abstracte psychologische ervaringen. Ze hebben fysiologische correlaties in het lichaam. Dus als ik nu tegen je ga schreeuwen, verandert je lichaam op slag. Het stresshormoon cortisol schiet omhoog en verhoogt je bloedsuiker, zodat je kunt vechten of sneller kunt vluchten. Adrenaline pompt door je aderen waardoor je hartslag versnelt en je spieren zich spannen, zodat je kunt vluchten of vechten. En wat als je zwanger bent? Of als je chronisch bang bent? Dan gaan je stresshormonen en andere stofjes door de placenta naar de vrucht.”
“Al in de jaren ’70 is er een televisiedocumentaire gemaakt over hoe emotionele deprivatie in de vroege jeugd kan leiden tot geweld-dadigheid en agressie. Het verband tussen geweld en gebrek aan affectie is aangetoond met apen die opgroeien zonder moeder. Gestreste ouders reageren minder adequaat op hun baby’s en kinderen dan ouders die niet gestrest zijn. Niet bewust, niet uit gebrek aan liefde of omdat ze niet zorgzaam zijn, maar puur omdat stress hun vermogen aantast om zorgvuldig op hun kind af te stemmen. Dat blokkeert de wederzijdse respons. En de groei van de hersenen. De stof dopamine is essentieel voor motivatie en aandacht.”
“Stel: je meet het dopaminegehalte bij apen in de voorste hersenen en dat is normaal. Haal de apen weg bij hun moeder en hun dopamine daalt. De hersenchemie wordt beïnvloed door de afwezigheid van de moeder. Dat geldt ook als de moeder erbij is, maar emotioneel afwezig is.”
“Baby’s begrijpen geen woorden. Ze reageren op lichaamstaal: ‘Is mijn moeder verkrampt of ontspannen?’ ’Is ze bang? Dan ben ik ook bang, want zij is m’n beschermer.’ Baby’s kijken ook naar de grootte van haar pupillen, haar stem: is die rustig en relaxt, of gespannen?”
“Het zijn geen bewuste gedachten, maar de baby ervaart het wel. Depressieve moeders, of nog erger schizofrene moeders synchroniseren niet. De baby krijgt de boodschap dat er iets aan hem mankeert. Zij prefrontale cortex raakt niet afgestemd. Dus die baby ontwikkelt een vrij depressieve persoonlijkheid: Stil maar, ik ben hier. Wat doe je allemaal?”
“Je gaat denken aan verwarring, als je het zo kunt noemen. Het is de verwarring van een foetus en mens in wording wiens moeder in verwarring is. De moeder die het kind wil, maar ook bang is. De moeder die wil liefhebben, maar zelf heel bang is en gestrest is. Het kind krijgt een verwarrende boodschap over de wereld: ‘Ik ben welkom en niet welkom in de wereld’.”
“Niemand wordt zo geboren. Je wordt zo geprogrammeerd als je ouders niet voor zichzelf kunnen zorgen. Een mogelijke reactie van het kind is dan: ’Ik moet voor ze zorgen om onze relatie te behouden’. Overlevings-instinct!”
“Het kind past zich automatisch aan de omgeving aan om zelf te kunnen overleven. En opnieuw: het is niet de wens van de moeder. Het gebeurt gewoon.”
“Die mensen onderdrukken zichzelf levenslang en dus ook hun immuunsysteem, want dat is, zonder enige twijfel, hetzelfde als het emotionele systeem.”
“Ze voelen zich verantwoordelijk voor hun wereld: ‘Het gebeurt mij omdat ik een slecht mens ben en hoe voorkom ik dat het weer gebeurt? Door een volmaakt mens te worden.’ ‘Ik zal altijd goed zijn. Goed voor iedereen.’ ‘Ik ga uitblinken. Ik word de beste van de klas. Ik ben de ideale werknemer.’ ‘En als mijn huwelijk spaak loopt, zeg ik niets, want ik ben goed. Ik kan alles aan. ‘… En dan krijgen ze kanker.”
“Alleen kunnen zijn en inzicht krijgen is al duizenden jaren een menselijke opgave. Niet alleen in deze samenleving. Het is alleen moeilijker, want het is wijder verbreid.”
“Verslaafden – en dan heb ik het niet alleen over drugsverslaafden maar ook verslaafden aan gokken, seks, shoppen, etc – missen voldoende activatie in het deel van de hersenen dat de beloningsmotivatie regelt waarbij dopamine een grote rol speelt.”
“Cocaïne27 verhoogt de dopamine, nicotine verhoogt de dopamine en cafeïne ook. Dus mensen waarbij de beloningsmotivatie als klein kind is geblokkeerd, vinden verlichting in drugs die het dopamine-niveau verhogen. Tijdelijke verlichting.”
“Ook vinden ze verlichting in activiteiten die de dopamine verhogen. Voor een gokverslaafde is het gokken. Het gaat hem niet om het gokken, maar om de dopamine. En niet om het geld. Want als ze winnen, verliezen ze dat geld weer.”
“Als je hersenscans bekijkt van dwangmatige shoppers zie je hetzelfde hersengedeelte oplichten als bij cocaïnegebruik.”
Als we naar die mensen kijken en niet zien welke pijn aanzet tot hun gedrag, ontkennen we onze eigen pijn. En als we hun veroordelen om hun dwangmatige behoefte om tijdelijk genot te halen uit een externe bron zoals drugs, komt dat doordat onze samenleving verslaafd is aan tijdelijk genot.”
“Hele industrieën, bedrijven en inkomens van miljoenen mensen draaien op de fabricage van totaal overbodige spullen die niemands leven verbeteren, maar tijdelijk plezier bieden.”
Een paar jaar geleden was ik in San Fransisco en daar stonden mensen in de rij, vier rijen dik rondom het hele blok. Ik zei: Wat gebeurt hier? ’De nieuwe iPad is uit’, zei een van de wachtenden. Ik antwoordde:
‘Snap ik, de iPad is een handig ding. Ik heb hem niet, maar hij is handig. Maar waarom ga je daarvoor in de rij staan? Kan je hem niet morgen of volgende week kopen? ‘Nee, man. Ik moet hem nu meteen‘, antwoordde de man. Niemand heeft een iPad nodig. Hij is handig maar waarom ’s nachts in de rij gaan staan? Geeft dat inhoud aan je leven? Vult het je leegte? Zo is onze samenleving.”
“Wij zien de verslaving als het probleem. En dat is ook zo. Verslaving geeft problemen. Maar het is niet het grootste probleem. We moeten het belang van de prenatale omgeving inzien voor de ontwikkeling van een kind om te begrijpen dat die ontwrichting het gevolg is van inprenting door foetale ervaringen.”
“Mensen zeggen over hun eigen jeugd: Weet ik niet meer, weet ik niet meer. Maar ze hebben het niet paraat. Meestal omdat er niets is gebeurd, of juist te veel. Meestal te veel. Ze konden het alleen aan door zich af te sluiten. Dus hebben ze het niet paraat.”
“Mensen zeggen vaak dat ik een droevige blik heb. Die droefheid is een herinnering. Het zit in mij geprogrammeerd. Maar het is geen parate herinnering. We moeten onderscheid maken tussen die twee soorten. Heel vaak blijkt dat de ingeprente herinneringen prenataal zijn.”
“Eigenlijk hebben we te maken met de impact van vele generaties familiegeschiedenis.”
“Stress die één generatie heeft geteisterd, wordt herhaald in de volgende generatie. Net zolang tot die volgende generatie het al of niet begrijpt of het al of niet verwerkt. Zolang we ons daar niet van bewust zijn, geven we die stress door aan onze kinderen.”
“Ik kende een sekswerker die later aan Hiv is overleden. Ik vroeg waarom ze heroïne gebruikte. Ze zei: ‘Mijn eerste shot voelde aan als een warme zachte knuffel.’ Dat had ze van haar moeder moeten krijgen. Maar haar moeder was ook getraumatiseerd.”
“Een man van in de veertig, een grote, stoere, gespierde, getatoeëerde vent wilde afkicken. Ik vroeg waarom hij heroïne gebruikte. Hij zei: ‘Moeilijk te zeggen, dokter, het is net zoiets als toen je als kind grieperig was en bij je moeder op schoot kroop en warme kippensoep kreeg.’ Zo voelt heroïne.
Waar hebben ze ’het over? Over liefde. Heroïne laat ze die liefde voelen. Wie wil dat nu niet? Heroïne is hun poging om hun probleem van liefdeloosheid op te lossen. En dat gaat terug op vroege ervaringen. We beseffen dat we onszelf moeten leren kennen. Maar we ontvluchten die kennis. En we vluchten omdat het pijnlijk is. En mensen lijden niet graag pijn.”
“Als ze de data over trauma’s en prenatale ervaringen aan artsen voorleggen krijgen ze weinig weerwoord. En ik ook niet. We leggen de data voor en er valt een stilte. Een perplexe, ongemakkelijke stilte.”
“De noodzaak om wakker te worden is universeel. Maar wat slaperig maakt, is ons onvermogen als foetus om het leed te verwerken. Daarom nemen we het onszelf niet eens kwalijk dat we zijn ingedut maar we accepteren het: ’Zo gaat dat nu eenmaal’.”
“Het is opmerkelijk hoe vaak ik mensen die ernstig, of zelfs dodelijk ziek waren, heb horen zeggen dat die ziekte het beste was wat hen ooit was overkomen. Die manier van ontwaken raad ik niemand aan. Wat ze bedoelen is: Omgaan met mijn ziekte deed me inzien wie ik echt ben en wie ik mijn hele leven wel of niet ben geweest. En waar het leven om draait. En dat is ’het waard, om voor te sterven.”
“Alleen met compassie staan mensen zichzelf toe de waarheid te zien. Compassie voor het feit dat het onbewuste een respons is, omdat het bewuste te pijnlijk was toen we jong waren. We moeten het onszelf daarom niet kwalijk nemen wat we daardoor deden, maar compassie hebben met onszelf. We moeten onszelf niet afkraken om wat we onszelf of anderen aandeden, maar nieuwsgierig zijn naar het waarom.”
“Liefde is daarom niet alleen een gevoel, maar ook een plan van aanpak. Een manier van omgaan. En bovenal een voortdurende poging om de ander te begrijpen.”
Baarmoeder
Bron: Documentairefilm ‘In Utero’ uit 2015 van de schrijfster Kathleen Man en filmregisseur Stephen Gyllenhaal.